'Welcome to the new age, to the new age. Whoa, oh, oh, I'm radioactive, radioactive'. Het nummer van de Imagine Dragons schalt door de speakers van het volgepropte busje. Hoe toepasselijk. We hebben net de grauwe betonblok flats van Kiev achter ons gelaten en zijn op weg naar Chernobyl.

Kernramp

Even een flashback. In de nacht van 26 april 1986 gaat het gruwelijk mis bij testwerkzaamheden aan kernreactor vier. Een oorverdovende explosie, gevolgd door een felle brand. Even daarvoor lagen de inwoners van stadje Pripyat, dat op vier kilometer van de kerncentrale ligt, nog zorgeloos op één oor. Het rustige stadje had zo’n 50.000 inwoners, waarvan de meeste hun brood bij de kerncentrale verdienden. Die bewuste nacht verandert het stadje voorgoed. Eerst worden de inwoners nog voorgelogen dat er geen vuiltje aan de lucht is. De Sovjet-Unie houdt de kaken stijf op elkaar. Pas na 24 uur rijden er colonnes bussen naar Pripyat om de bevolking te evacueren. Ondertussen heeft Zweden een radioactieve gifwolk geconstateerd en begint het nieuws zich langzaamaan te verspreiden. Pas na drie dagen kwam vanuit de Sovjet-Unie het officiële bericht dat er een ongeluk had voorgedaan. Iedereen in een straal van 30 kilometer rondom de rampplek werd geëvacueerd. Het gebied, tegenwoordig bekend als ‘the exclusion zone’ ging hermetisch op slot.

Chernobyl: op archiefbeeld van na de ramp is de verwoesting duidelijk zichtbaar

Op archiefbeeld van na de ramp is de verwoesting duidelijk zichtbaar

Op excursie naar het rampgebied

Meer dan 30 jaar is het alweer geleden. Oekraïne zit opgescheept met deze erfenis uit de tijd van de Sovjet-Unie. Bij recente kernrampen zoals Fukushima wordt Chernobyl even weer in herinnering gehaald. Verder is Chernobyl door de tand des tijds wat in de vergetelheid geraakt. In de Oekraïense hoofdstad Kiev ligt dat anders. Diverse bedrijfjes bieden dag of meerdaagse excursies naar de rampplek aan. Het toerisme heeft Chernobyl ontdekt. Dark tourism zoals dat zo mooi heet. Solo East Travel is de grootste aanbieder. Met zes afgeladen busjes rijden ze in een colonne op deze vrijdagochtend naar het westen van Oekraïne. Hostess Natasha met haar wilde lokken, bijna op het oranje af, grijpt de microfoon en heet iedereen welkom op dit avontuur. Ze legt de spelregels en procedures nogmaals uit. Paspoort mee, ontblote lichaamsdelen zijn strikt verboden en handjes thuis. Gedurende de rit van een dikke twee uur tot aan de rand van de 30k exclusion zone ratelt ze door over de ramp en alle gevolgen. Met haar baggy camouflage broek en heuptasje is ze een opvallende verschijning. Bij het eerste checkpoint springt ze met een hand vol paspoorten uit het busje. Verveeld hangen een paar soldaten rond. Nadat deze ochtendstroom toeristen zal het de rest van de dag waarschijnlijk angstvallig stil blijven. Net iets voor de slagboom staat een houten souvenirkraampje geflankeerd door een replica van een tank wat verdwaald langs de weg. Witte overalls en gasmaskers behoren tot het assortiment.

Iedere dag vertrekken vanaf Maidan de busjes naar Chernobyl

Iedere dag vertrekken vanaf Maidan de busjes naar Chernobyl


excursie naar Chernobyl, net iets voor de slagboom staat een houten souvenirkraampje geflankeerd door een replica van een tank wat verdwaald langs de weg

De eerste stappen

Tussen de 30k en 10k exclusion zone zet ik voor het eerst voet op radioactieve grond om één van de vele verlaten dorpjes te verkennen. Tussen de dichte begroeiing zijn compleet vervallen huisjes zichtbaar. Twintig man sterk volgen we Natasha. Duidelijk is dat een tweetal huizen ‘beschikbaar’ voor een bezoekje zijn. Al springend vermijd ik de gaten in de compleet doorgerotte vloeren. In de vensterbank ligt een opengeslagen boek met vergeelde pagina’s. Ook het dorpshuis verkeert in een slechte staat van onderhoud. Alles is gestript, weinig resteert.






Een dorp op zich

Binnen de exclusion zone, de vervreemdingszone rondom de plaats van de kernramp, bevindt zich een bewoonde enclave voor allerlei personeel dat hier nog werkt. Zoals beveiligers, brandweerlieden en ander overheidspersoneel. Met een maximale verblijfsduur van twee weken wonen ze in Chernobyl Town. Het welkomstbord is een magneet voor selfie liefhebbers. Breed glimlachend laat men zich ermee vastleggen. De vele bomen en struikgewas leveren met name in de zomer een gevaar voor bosbrand op. Chernobyl Town is dan ook de uitvalsbasis voor de spuitgasten. De brandweerwagen waarvan de neus net zichtbaar is lijkt niet het meest geavanceerde model te zijn. Voor de kazerne staat een monument ter ere van de brandweerlieden die het vuur destijds hebben betreden en dat met de dood hebben moeten bekopen.

Het welkombord is een magneet voor selfie liefhebbers
welkomstbord Chernobyl Town
Voor de kazerne staat een monument ter ere van de brandweerlieden die het vuur destijds hebben betreden en dat met de dood hebben moeten bekopen
Chernobyl Town is de uitvalsbasis voor de brandweer

Authentiek

Rijen met ijzeren bedjes. Her en der een verminkte pop. Het kleuterschooltje annex kinderopvang zorgt voor de nodige rillingen. Opvallend zijn de voorwerpen die overal erg fotogeniek erbij liggen. Natasha geeft toe dat her en der halve poppen zijn neergelegd om een dramatiserend effect te creëren. ‘Maar, voegt ze er snel aan toe, alle voorwerpen zijn wel degelijk authentiek’.

Her en der een verminkte pop.
De gids geeft toe dat her en der halve poppen zijn neergelegd om een dramatiserend effect te creëren
Het kleuterschooltje annex kinderopvang zorgt voor de nodige rillingen
Rijen met ijzeren bedjes

Driekoppige vissen

En daar in de verte staat de boosdoener. Kernreactor vier met zijn nagelnieuwe sarcofaag. Op een afstand van een kilometer of twee. Een vreemd gevoel om zo dicht te staan. Dit blijkt echter slechts het begin te zijn. We rijden vervolgens om de reactor heen en parkeren keurig erachter. Op misschien hooguit honderd meter van de reactor. Natasha steekt haar geigerteller in de lucht. Het gele apparaatje pruttelt wat en toont een behoorlijke lage waarde. Op deze plek, waar het 30 jaar geleden zo vreselijk misging. De splinternieuwe sarcofaag werkt als een stevig schild. Een groep van zo’n 40 soldaten poseert breed lachend voor het monument. Even verderop hangt het gezelschap camouflagepakken op de ijzeren spoorbrug die de rivier naast de centrale overstrekt. Druk gebarend wijzen ze naar het radioactieve water. Driekoppige vissen wellicht? Reusachtige meervallen blijken het water onveilig te maken. Door de dagelijkse broodmaaltijd die bezoekers ze voorschotelen en het gebrek aan natuurlijke vijanden zijn de beesten nogal uit de kluiten gewassen. Gulzig zwemmen ze in het rond om alle stukken brood weg te happen.

Reactor nummer vier veilig opgeborgen achter de nieuwe sarcofaag

Reactor nummer vier veilig opgeborgen achter de nieuwe sarcofaag


Reactor nummer vijf was ten tijde van de ramp nog in aanbouw en sindsdien onaangetast

Reactor nummer vijf was ten tijde van de ramp nog in aanbouw en sindsdien onaangetast


Ramptoerist in Chernobyl
De geigerteller toont een behoorlijk lage waarde
Excursie Chernobyl
Een groep van zo'n 40 soldaten poseert breed lachend voor het monument
Even verderop hangen de soldaten camouflagepakken op de ijzeren spoorbrug die de rivier naast de centrale overstrekt
Chernobyl bezoeken
Reusachtige meervallen Chernobyl

Door de bomen de stad niet meer zien

De brede asfaltweg die ooit naar Pripyat leidde is onherkenbaar. Stapvoets rijdt het busje door diepe kuilen en tussen laaghangende takken door het dorp binnen. Het laatste checkpoint, een simpele handbediende slagboom, zijn we gepasseerd. Officieel is het vanwege instortingsgevaar verboden om gebouwen te betreden. Ach, ook wij zijn een speciale groep en trekken de betonnen jungle in. Natasha vist een aantal geplastificeerde prenten uit haar rugzakje. Van hoe Pripyat er begin jaren tachtig voor de massale uittocht uitzag. Een typisch Sovjet stadje. Vandaag de dag is Pripyat onderdeel van het bos geworden. Volwassen bomen van veelal minstens tien meter hoog hebben de dertig jaar gebruikt om flink wortel te schieten. Van veel gebouwen is het betonnen geraamte het enige wat resteert. Houten elementen zijn verrot, het ijzer is verroest en geen enkele ruit is meer heel. Vogels fluiten om ons heen. Verder is het stil. Twee dravende unicorns temidden van andere kleurrijke figuren open de muren. Hier werd geschilderd, gedanst, gesport en naar films gekeken. We dwalen door een restanten van een gemeenschapscentrum. Het plafond van de bioscoopzaal heeft het begeven. Uit de houten vloer van het gymzaaltje groeien twee bomen. De rood met wit geblokte voetdoeltjes staan nog overeind. Aan de stalen balken van het plafond hangt nog een klimtouw. Schimmel aan de afgebladderde muren. Het is een troosteloze bedoening. Dat geldt ook voor het pretparkje. Op 1 mei, op de dag van de arbeid, stond de opening gepland. Naar verluid zijn op 27 april, een dag na de ramp, in allerijl alsnog een aantal attracties in werking gezet om de bevolking af te leiden. Nu zijn de met graffiti versierde botsauto’s, een halfvergane zweefmolen en met name het verroeste 26 meter hoge reuzenrad dé symbolen van Chernobyl geworden.

Pripyat, dé spookstad van de Oekraïne
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat

Hoogtevrees

‘Heeft iemand hoogtevrees?’, peilt Natasha. ‘Dan kun je beter beneden blijven’. We staan voor een 15 etages hoog flatgebouw. Ik kijk omhoog. Een van de hoogste gebouwen van Pripyat. Waarvan de liften buiten bedrijf zijn. Twee trappen per etage, dan via buiten weer naar binnen voor de volgende set trappen. Compleet kaalgeplukt en gestript is de flat. Afgezien van wat verroest meubilair en allerhande afval zijn de eenvoudige flatjes leeg. Door de machinekamer bereiken we het dak. Een uitzicht over de volledige omgeving ontvouwt zich. Nu is de omvang van het stadje en de afstand tot de centrale goed zichtbaar. Maar ook de opmars van de natuur. Bomen die al tot de bovenste etages van de betonnen flats reiken.

De bovenste gondels van het reuzenrad zijn net zichtbaar. Om me heen worden breed lachende selfies gemaakt. Vier in een witte overall gestoken Spanjaarden laten zich in enthousiaste poses fotograferen.

Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat
Pripyat

Tikkende geigerteller

Tot één van de ‘schoonste’ plekken van Pripyat werd het binnenzwembad aangemerkt. Zelfs tot 1998, iets voor het moment dat de laatste reactor van de centrale voorgoed werd uitgeschakeld, is het zwembad in bedrijf geweest, voornamelijk voor de medewerkers van de centrale. Sindsdien is het verval ook hier ingetreden. Tot één van de meest gevaarlijke plekken van Pripyat wordt het ziekenhuis gerekend. Hier werden de brandweermannen behandeld die de radioactieve vlammen hadden bestreden. Het stralingsniveau in de stevig vergrendelde kelder, daar waar hun kleding nog ligt, is levensgevaarlijk hoog. Aan het meer, in de directe nabijheid van het ziekenhuis, legt Natasha haar geigerteller op een stukje papier. Het apparaatje schiet naar de hoogste waarde van de dag. Hier bij het meer, voor het populaire café, waar talrijke bootjes op zomerdagen aanlegden. Van het café is nog een fraaie raampartij met glas in lood bewaard gebleven.

binnenzwembad Pripyat
binnenzwembad Pripyat
binnenzwembad Pripyat
In de buurt van het ziekenhuis schiet de geigerteller naar de hoogste waarde van de dag

Niet alles is wat het lijkt

Honderden kleine gasmaskertjes liggen bezaaid op de vloer. Primary school number 3 was één van de basisscholen van Pripyat. Aan de afgebladderde muur hangt een klok zonder wijzers. Stukken van pop en een vergeeld lesboekje liggen tussen de maskertjes. Een iconisch, doch naargeestig beeld. Alsof het allemaal te laat was. Natasha ontkracht het iets door te vertellen dat de gasmaskertjes in mooie stevige dozen bleken te zitten, die men nodig had voor iets anders. Dus werden de dozen met ongebruikte gasmaskertjes leeg gekieperd in het klaslokaal.

Primary school number 3 was één van de basisscholen van Pripyat
Honderden kleine gasmaskertjes liggen bezaaid op de vloer


In de onderbroek mee terug

Even in de botsauto’s zitten. Of al liggend op de grond het perfecte plaatje van het reuzenrad schieten. Het is niet toegestaan om de grond anders dan met je schoenzolen aan te raken. Regels neemt men niet zo nauw. Ongemerkt een radioactief souvenir meenemen is geen probleem. Enige vorm van toezicht gedurende de stadstour door Pripyat is er niet. Het biedt overig geen garantie om de Exclusion Zone zonder problemen te verlaten. Die kent een aantal hindernissen op de terugweg. Eerst met de schoenen door een bak water heen. Eitje. Dan onder een poortje van donkergroen metaal door, de zogenaamde light scan. Ook die is voor de meesten geen probleem. Iets meer angstzweet vloeit bij het 30k checkpoint. Heb ik misschien per ongeluk tegen een muur geleund? Of teveel stof op mijn schoenen. De antiek ogende constructie is meedogenloos. ‘Gelukkig is het zomer’, vertelt Natasha. ‘Vorige week ging iemand in onderbroek mee terug naar Kiev’. Bij een groen lampje ben je stralingsvrij en vliegt het ijzeren deurtje aan de voorzijde open. De buitenwereld is verder weg zodra het lampje rood begint op te lichten. Als vee klem tussen twee stalen hekken. Het lampje twijfelt wat als ik tussen de hekjes sta. Uiteindelijk besluit het positief en hervind ik mijn vrijheid. Niemand blijft achter. De slungelige soldaat knikt goedkeurend en trekt zijn jas aan. Pripyat is weer leeg en verlaten. Morgen weer een nieuwe dag. Met nieuwe ramptoeristen.

Jos

Jos

Jos verkent graag nieuwe plekken, landen en culturen, om vervolgens zijn ervaringen te delen. Hij heeft een lichte voorkeur voor het westelijk halfrond, maar wil de hele wereld zien, onder het motto; ‘the world is my playground’.
Jos

Latest posts by Jos (see all)

Vragen? Suggesties? Of jouw reishonger delen?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Je mag alleen HTML tags en attributen gebruiken:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>