Potosi: het opgedroogde verdriet om hals en vingers

De klemtoon is op de SI in de naam van de hoogste stad ter wereld. De zonneschijn is zo fel dat ik mijn ogen nauwelijks kan openhouden. Ik zit bovenop een grote steen met een prachtig overzicht over deze typisch Boliviaanse arbeidersstad. Mijn hart gaat nog steeds als een dolle hond tekeer in mijn borstkas nadat ik een paar ladders heb beklommen op een hoogte van 4.100 meter. Terwijl ik naar adem hap gaan de onverteerbare verhalen die mij zijn verteld rond in mijn gedachten. De zilvermijnen van Potosi hebben een geschiedenis die niemand wil horen. Als een goed pelgrim weet ik dat ik nooit verdwaal, maar soms realiseer ik me pas achteraf waar ik naar op zoek was. Ik kan niet altijd de waarde van de momenten begrijpen, totdat mijn ogen achteraf worden geopend.

Verhalen

De reizende ontdekkers van Reishonger hebben altijd de meest geweldige verhalen aan als ze terugkomen van het reizen en vertellen je altijd dat je een geweldige tijd hebt gemist. Maar niet al onze verhalen en dagen zijn geweldig en leuk. Vandaag neem ik je mee naar één van mijn heftigste dagen in Bolivia en ik zal je verklappen, het heeft geen vrolijk einde…

Reizen met de bus is voor mij zo normaal geworden als de McDonald’s voor liefhebbers van gemaksvoedsel. Ik spring op en af zonder ook maar na te denken over het gevaar en de consequenties. Poeffff, mijn linkervoet raakt de aarde en een klein stofwolkje rijst op als ik de bus uitstap in Potosi. De hoogste stad ter wereld is beroemd om haar zilvermijnen en voor het eerst in mijn leven zal ik ondergronds gaan.

Na Colombia, Ecuador, Peru en een groot gedeelte van Bolivia dacht ik dat ik alles wel gezien had. Maar nu ik twee llama’s zie, vastgebonden bovenop een lokale toerbus om ze naar de dichtstbijzijnde stad te vervoeren… dat is toch wel even andere koek. Ik denk dat ik met open mond heb staan staren naar dit fenomeen, want de lokale bevolking heeft intussen haar ogen gericht op mij. Hoe ze deze lieve viervoeters er bovenop hebben gekregen is voor mij tot op de dag van vandaag één groot raadsel.

Zilvermijn in Potosi in Bolivia

Een gedeelte van de zilvermijn van Potosi

Religie

Jarenlang hebben de Spaanse wereldveroveraars de inheemse bevolking onderdrukt en gedwongen om in de mijnen te werken. En alsof dat nog niet genoeg was werden de mijnwerkers gedwongen om ondergronds te blijven gedurende de nacht. Tussen de mijnwerkers en de leiders ontwikkelde zich een onoverbrugbare kloof, die nooit meer gedicht zou kunnen worden. Met geen uitweg die ook maar enigszins verbetering zou opleveren zag de bevolking maar één manier om zich te onderscheiden van de onderdrukkers. Ze creëerden hun eigen god genaamd El Tio, ofwel de oom.

De machtige god van de onderwereld moest ervoor zorgen dat er iemand zou passen op de mijnwerkers en dat ze veilig weer boven zouden komen. Een groter contrast kan ik me niet bedenken na het zien van El Tio. De god is gebouwd in de gelijkenis van de duivel. De inheemse stammen zagen dit als beste middel om zich af te zetten tegen de geweldenaars. De bevolking aanbidt niet de duivel, zoals wij als christenen zullen denken als we de beelden van El Tio hebben gezien. Eigenlijk hebben ze nog steeds hetzelfde gedachtengoed als de Spaanse barbaren, maar zochten een uitvlucht voor al hun emoties.

Tot op de dag van vandaag aanbidden de mijnwerkers hun god met cocabladeren, alcohol en sigaretten gevuld met tabak en sinaasappelschillen. Helaas is de god van de onderwereld (zoals wel meer goden) niet heel succesvol en sterven er veel arbeiders aan kanker en dynamietexplosies.

Niet allemaal stof

Met een passend jasje, broek, speciale helm met een klein lampje, mondkapje en rubberen laarzen ben ik klaar voor mijn allereerste diep ondergrondse bezoek ooit. Na jaren van explosies, instortingen en handenarbeid zijn de tunnels van de mijn tot op 750 meter diepte doorgedrongen. De lucht zit vol met stof en elke keer dat mijn laarzen de grond aanraken voel ik me Neil Armstrong op de maan. Maar het is niet allemaal stof dat hier door de tunnels ronddwarrelt.

Gedurende de koloniale periode stierven er veel mensen in de tunnels. De lijken zijn nooit naar buiten gedragen. In totaal zijn er in deze mijn zeven tot acht miljoen zilverdelvende mijnwerkers overleden. En dan te bedenken dat de mijn per ongeluk werd ontdekt in 1545. Wat zou er gebeurd zijn als ze de mijn nooit gevonden hadden? In totaal zijn er dus meer mensen in deze mijn overleden dan dat er mensen wonen in Hong Kong.

Mijn groep van vier geïnteresseerden staren met een brok in de keel naar de gids. Dit verhaal komt als een mokerslag binnen en wanneer ik naar Antonio (de gids) kijk, zie het ik verdriet in zijn lichaamshouding. De stilte is de meest oorverdovende die ik ooit heb gehoord. Terwijl hij nog diep verzonken is in zijn eigen gedachten laat Antonio ons met wat handgebaren weten dat we doorgaan. Onze gids werkt tegenwoordig niet meer in deze mijn, maar de meeste mijnwerkers zijn nog steeds zijn vrienden. En elke week wordt Antonio geconfronteerd met het verlies van een vriend.

De mijn van Potosi in Bolivia ondergronds

Ondergronds is het altijd donker en stoffig

Goedenacht

De zilvermijn in Potosi is nog steeds vijf dagen per week in gebruik, 24 uur per dag. Alle mannen werken een dienst van minimaal acht tot maximaal tien uur per dag en in totaal werken er 7.500 arbeiders in dit ondergrondse labyrint. Inderdaad, je leest het goed. Alleen mannen zijn toegestaan in de mijnen. Er werken veel vrouwen voor de coöperaties, maar zij zijn voornamelijk verantwoordelijk voor het sorteren van stenen bovengronds en het logistieke verhaal. Wanneer we langslopen groeten de dames ons met buon dia (goedendag), terwijl alle mannen ons begroeten met buenas noches (goedenacht). Voor de mannen in de mijnen is het eigenlijk altijd nacht en de duisternis is hun grootste vriend geworden.
Vrouw bovengronds bij de zilvermijn van Potosi

Leeftijd

Voor een paar seconden schuif ik mijn mondkapje van mijn gezicht en realiseer ik mij dat dit niet de Nobelprijs van de genezing gaat opleveren. Binnen deze paar seconden vullen mijn longen zich met stof en begrijp ik dat kanker hier doodsoorzaak nummer één is. De levensverwachtingen zijn ongelofelijk confronterend om te horen uit de monden van de arbeiders zelf. Elke taak in de mijn heeft haar eigen levendsverwachting.

De taak met de kortste levensverwachting is het boren van gaten in het gesteente om het dynamiet in te kunnen steken. Tijdens het werk komt veel stof vrij en veel ouder dan 35 tot 40 jaar oud worden deze mensen niet, ook al begin je met een gezond lichaam. Het mist desastreuze baantje in de mijn zorgt ervoor dat je toch al snel 50 tot 60 jaar oud kan worden, maar dan ben je één van de gelukkige. Antonio is nu officieel een “gepensioneerd mijnwerker” en werkt vijf dagen in de week als gids in de mijn. Zijn geluk, hij was één van de weinige arbeiders die een beetje Engels sprak toen de eerste toeristische rondleidingen werden gegeven in Potosi.

Uitleg werking dynamiet in de mijnen van Potosi

Uitleg over hoe het dynamiet werkt

Verwachtingen

Diep voorovergebogen wandel ik door de lage en smalle gangen van Potosi. Er zijn wat ruimtes waar ik rechtop kan lopen, maar die zijn zeer zeldzaam. Drie mijnwerkers rennen op en neer met wagonnetjes vol stenen en gaan onverstoorbaar door. Zoveel energie om ervoor te zorgen dat er een beetje zilver uit de mijn wordt gewonnen. In de koloniale tijd was de zilverader in de berg ongeveer een halve meter breed, tegenwoordig is dat nog maar zeven centimeter. Daardoor zijn de inkomsten beperkt en zijn de arbeiders genoodzaakt om er een zeer summiere levensstijl op na te houden.

Leugens

De zilveren ringen en kettingen schitteren prachtig in de etalage van de juwelier. Mannen en vrouwen kijken gebiologeerd naar de kunstwerkjes en discussiëren welke de mooiste is. Wij verbruiken een grote hoeveelheid zilveren juwelen zonder erbij na te denken hoeveel pijn en verdriet er voor dit stukje aards metaal door anderen wordt betaald.

De mijncoöperaties vechten keihard voor betere condities in hun mijnen. Natuurlijk begrijpen ze ook wel dat een levensverwachting van 35 tot 40 jaar absoluut belachelijk is, maar ze zien in hun huidige financiële situatie weinig andere mogelijkheden. Daarom hebben ze 12 jaar geleden om de tafel gezeten met de regering om de grootste problemen te verbeteren.

Een ziekenhuis gespecialiseerd in longkanker, betere huizen met gas, water en licht voor de arbeiders en een luchthaven voor de aanvoer van toeristen waren de drie belangrijkste besluiten om het leven te verbeteren. Na 12 jaar is de situatie niet veranderd en is geen van deze drie punten uitgevoerd. Er is zelfs nog geen begin gemaakt aan één van deze drie actiepunten. De echte kleur die wij dragen om onze nek en vingers is in de afgelopen jaren niet veranderd.

Waarheid

Ik beklim de laatste paar treden van de ladder en verwijder mijn mondkapje van mijn gezicht als ik uit de mijn stap. De zonneschijn is zo fel dat ik mijn ogen nauwelijks kan openhouden. Ik plof neer bovenop de eerste grote steen die ik zie, met een prachtig overzicht over deze typisch Boliviaanse arbeidersstad. Na een paar minuten galmen de laatste woorden van Antonio nog steeds door mijn hoofd en ik kan het nauwelijks bevatten. Elke maand sterven er zes tot zeven arbeiders in deze mijn door kanker of een dynamietexplosie. Elke maand zes tot zeven slachtoffers en de gids noemt dit de beste tijd van de mijn tot nu toe, met de minste slachtoffers. Het perspectief ben ik even kwijt, met een zwaar tekort aan zuurstof.

We vechten oorlogen om religie, voor eigen belangen en om geld. De vluchtelingen die hierdoor ontstaan willen we best helpen zolang het onze welvaart maar niet aantast. Maar zonder het te realiseren verwoesten wij mensenlevens door zilveren ringen en kettingen te kopen voor onze geliefden. Soms is een beetje perspectief wel fijn om te kunnen begrijpen hoe inhumaan wij als mensheid met elkaar omgaan. Goedenacht.

Meer lezen over Bolivia? Check onze andere artikelen.

Roger

Sinds zijn geboorte heeft Roger last van reishonger. Na een aantal jaren in Italië (Venetië en het Gardameer) en trips naar Australië, Lapland en Cuba is de honger nog lang niet overwonnen. Het ontdekken van nieuwe culturen zijn een belangrijk drijfveer voor zijn reizen. Daarom is de backpack opnieuw ingepakt voor een ambitieus plan, het rondreizen van de wereld.
Roger

Vragen? Suggesties? Of jouw reishonger delen?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Je mag alleen HTML tags en attributen gebruiken:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>