Groningen en het ommeland: samen voor lokaal en duurzaam

"Ain Pronkjewail in golden raand is Grönnen, Stad en Ommelaand". Ofwel: "Een pronkjuweel met gouden rand, zijn de stad Groningen en het Ommeland". De onlosmakelijke verbondenheid tussen de stad Groningen en het omringende platteland, "de Ommelanden", wordt in het Groningse volkslied gepassioneerd bezongen. Die verbondenheid is ook nu nog net zo sterk als in 1919, toen dit enige officieel in dialect geschreven provinciale volkslied werd geschreven. Ik ga op reis in de prachtige stad Groningen en naar haar uitgestrekte buitengebied. Op zoek naar het verhaal van lokale producten en duurzaamheid!

Water als verbinder

Ik ga Groningen eerst vanaf het water bewonderen. Want de vele waterwegen in en om de stad vormen al eeuwen dé sleutel tot de verbondenheid tussen stad en ommeland. Dankzij de “Diepenring”, een ring van diepe kanalen met natuurlijke afwatering rond de stad, kon Groningen in de 19e eeuw uitgroeien tot de grootste havenstad van Noord-Nederland. In de hele stad zie je de rijke scheepshistorie terug. Jeroen van Diepsloep liet me tijdens de rondvaart per sloep onder andere de prachtige scheepswerven, pakhuizen en bierbrouwerijen zien, die de kades sieren. De vaarwegen hadden elk hun eigen taak. De Diepenring voorzag de stad zelf van handel, terwijl de kanalen vanaf de Diepenring de handel naar de provincie verzorgden. De Noorderhaven gaf via het Rietdiep zelfs verbinding tot open zee. Daardoor was er de invloed van eb en vloed. De “Hoge der A” en “Lage der A” danken er hun straatnaam aan. Tijdens hoogwater werd de hoge kade aan de oostkant langs de rivier de A gebruikt en tijdens laagwater…. precies! Na 1877 verdween deze invloed, door de afdamming van het Rietdiep.

Dit prachtige stukje Groningen is toch wel het hoogtepunt van de schilderachtige vaarroute. En ik heb geluk, want ik ben in de stad tijdens het jaarlijkse kadefestival “Groningen Sail”. Deze voorloper van Delfsail, het weekend erna, trakteert me op een prachtig uitzicht op kleurrijke historische schepen. Aan de kades is er van alles te doen en beleven, zoals een gezellige markt en interactieve activiteiten rondom het thema duurzaamheid.

Rondvaart door Groningen met een sloep

Grachtenpanden langs de A in Groningen

Historische schepen aan de kade tijdens Groningen Sail

Op naar het ommeland!

Je beleeft het uitgestrekte buitengebied van Groningen natuurlijk het beste op de fiets! Bij Fietsverhuur Groningen, op vijf minuutjes lopen van het station, staat mijn gloednieuwe e-bike klaar. Al na tien minuten brengt de route me buiten de stad, waar ik volop geniet van de weidse uitzichten, afwisselende landschappen en prachtige landgoederen. Na twee uurtjes op de pedalen, is het tijd om een van die landgoederen te bezoeken: het 23 hectare grote Landgoed Fraeylemaborg. De Groningse variant van een burcht is een borg en het borggebouw van dit landgoed kreeg in de 18e eeuw haar huidige uiterlijk. Nu is het een museum en populaire trouwlokatie.

Fraeylemaborg op het landgoed in Groningen

In de in Engelse landschapsstijl aangelegde tuin vind je fruitbomen, kleine romantische bruggetjes, ornamenten van zandsteen en maar liefst tien markante follies. Een follie is een bouwwerk dat vooral als decoratie of ludiek (kunst)object dient. Het volledig met hout gebouwde ‘koetshuisje’ is daar een goed voorbeeld van. Het kunstobject refereert aan de tijden waarin op het landgoed koetsen rondreden. De kunstenaar, Haiko Meijer van architectenbureau Onix uit Groningen, ziet koetsen als de eerste rijdende huisjes van die tijd. Daarom vind je binnen een opstelling van tegenover elkaar staande banken. Onix staat bekend om het gebruik van duurzame materialen, waaronder hout. Omdat het hout aan de buitenkant van het gebouwtje gebrand is, blijft het zeer goed geconserveerd.

Het Koetshuisje van architectenbureau Onix op Landgoed Fraeylemaborg in Groningen

De term “follie” komt van het Engelse “folly”, dat “dwaasheid” betekent. Nog zo’n heerlijk dwaas object is “de Koperen Kamer”. Volledig uit één stuk piepschuim opgetrokken, waarbij er geen restmateriaal is overgebleven. Leuk detail: het uitgesneden gat aan de bovenkant heeft de contouren van de borg en is hergebruikt als tafeltje. De koperen kleur verwijst naar de in de borg gebruikte kleuren.

Follie De Koperen Kamer op Landgoed Fraeylemaborg

De binnenkant van follie de Koperen Ketel op Landgoed Fraelemaborg in Groningen
Na een heerlijke lunch bij Restaurant de Boerderij in het schathuis (de vroegere veestal) bezoek ik nog even het koetshuis, waar de expositieruimtes van het museum zijn en een winkeltje.

Restaurant de Boerderij op Landgoed Fraeylemaborg in Groningen

Meinardi

Tijdens de fietstocht kom ik langs de boerderijwinkel van Meinardi in Noordbroek. Ik word altijd heel blij van boerderijwinkels, dus ook deze tussenstop is een feestje! Heerlijke streekproducten, rechtstreeks van de boer. De overheerlijke asperges en aardbeien komen van de eigen velden en in de eigen chocolaterie worden heerlijke chocoladecreaties gemaakt. Meinardi heeft slim ingespeeld op de trend van de kant-en-klaarmaaltijden, maar dan wel op haar eigen manier: met eigen producten en zonder conserveringsmiddelen. In de bakkerij worden de lekkerste gebakjes gemaakt, waaronder uiteraard: aardbeienslofjes!

De boerderijwinkel van Meinardi in Noordbroek

Streekproducten in de boerderijwinkel van Meinardi in Noordbroek in Groningen

Ik word in de winkel heel hartelijk ontvangen door eigenaar Huib Meinardi. Wat een aanstekelijk enthousiasme heeft deze man! Huib legt me, onder het genot van een zelfgebakken aardbeientaartje, uit dat Meinardi er heel bewust voor kiest om zoveel mogelijk lokale producten te gebruiken en dat op een zo duurzaam mogelijke wijze. Er is altijd maximaal één “schakel” tussen Meinardi en de consument, waardoor de prijs laag kan blijven en er invloed blijft bestaan over de afzetmarkt. Met als belangrijkste doel: de producten met de hoogste kwaliteit en zo vers mogelijk bij de consument krijgen.

Van een aspergeveld kan maximaal tien jaar achter elkaar geoogst worden. Daarna kan de grond alleen nog voor andere gewassen worden gebruikt, zoals aardappels. Huib geeft aan dat deze periode van tien jaar nooit opgerekt wordt. Een gezonde bodem is van groot belang! Door verwarming van de bodem en het gebruik van wit of zwart folie over het veld, is er wel controle mogelijk over de start van het aspergeseizoen. Als je op aspergevelden zwart folie ziet liggen, dan weet je dat er meer warmte nodig is en bij wit folie dat de groei juist moet worden geremd door het teveel aan warmte buiten te houden. De “normale” oogstperiode is van half april tot eind juni, maar door deze maatregelen is het meestal al mogelijk om eind maart voor het eerst te oogsten. Ik weet nu ook waarom asperges soms een violetkleurig kopje hebben: die zijn stiekem boven de grond gaan groeien. Onder de grond blijven ze altijd wit.

De aspergeschilmachine van Meinardi in Noordbroek in Groningen

De passie voor lokaal is een belangrijk uitgangspunt voor Meinardi. Naast de eigen producten worden ook alle andere producten zoveel mogelijk uit de regio gehaald. Bijvoorbeeld kaas van Oldambt in Blijham en eieren van Migchels in Onstwedde. Als je er bent, check dan vooral even de unieke regionale specialiteiten, zoals Grunneger Swienekeutel drop en Kniepertjes (roomboterkoekjes). Meinardi heeft ook nog een boerderijwinkel in Winschoten. Het assortiment is identiek. Alles wat in Winschoten wordt gemaakt is ook in Noordbroek te vinden en andersom.

De winkel van Meinardi is de enige fysieke winkel waar de wijnen van de bekende wijnkoperij Jos Beeres worden verkocht. Eigenaar Wietze Snaak schuift wekelijks aan bij het tv-programma Business Class van Harry Mens, waar hij vertelt over zijn favorieten wijnen.

Ik krijg van Huib een tasje mee met heerlijke aardbeien en alles voor een heerlijke maaltijd: asperges, saus, ham en krieltjes. En uiteraard neem ik, als echte chocoholic, nog wat heerlijke chocolaatjes mee. De passie voor het vak proef je echt. De aardbeien (van het ras “Sonsation”) zijn van uitzonderlijke kwaliteit. Ze zien er prachtig uit en zijn lekker zoet.

Wijnen van Jos Beeres bij Meinardi in Groningen

Aardbeien van Meinardi in Noordbroek in Groningen

‘t Roegwold

Op de terugweg naar Groningen fiets ik door het adembenemend mooie natuurgebied ‘t Roegwold (“ruig moerasbos”) in Schildwolde. Dit in 2014 aangelegde, ruim 1710 hectare grote moerasgebied is een walhalla voor Groninger blaarkopkoeien, schapen en vogels. Zo dicht bij de stad, maar het voelt toch zo ver weg. Ik zet de fiets neer en wandel over het 750 meter lange Knuppelpad: een houten vlonderpad dat een waanzinnig mooi uitzicht biedt op de schoonheid van dit afwisselende natuurgebied. Boomstronken steken her en der nog boven het water uit, als herinnering aan het vroegere bos.

Halverwege het pad kom ik bij een bankje, met het mooiste uitzicht van de wandeling. Omringd door water en alleen het geluid van de vogels, smul ik van een aardbeienlunch. En wat beeldt dit bankje de verbinding tussen stad en ommeland perfect uit: samen voor een toekomst waarin lokaal en duurzaam de hoofdrol spelen.

Aardbeien en wijn op en bankje op het Knuppelpad in 't Roegwold in Groningen

Vlonderpad Knuppelpad in 't Roegwold bij Groningen

Runderen in het Roegwold in Groningen

Runderen in 't Roegwold in Groningen

Groningen heeft er duidelijk voor gekozen om fietsers alle ruimte te geven. Zowel binnen als buiten de stad vind je brede fietspaden, veelal gescheiden van de autoweg. Veel straten zijn met de auto al niet meer toegankelijk. Dit zorgt voor een veilige en rustige verkeerssituatie, waardoor je nog meer van je fietstocht geniet.

De oude grijze held

Een bezoek aan het prachtige Groningen is natuurlijk niet compleet zonder het beklimmen van “d’ Olle Grieze”: de oude grijze held die met zijn lengte van 97 meter vrijwel vanuit de hele stad zichtbaar is: de Martinitoren. Het is zelfs nog steeds het hoogste gebouw van de stad! En wat ben ik een geluksvogel: ik mag de jongste beiaardier van Nederland ontmoeten: Maurits Bunt. Hij neemt me via 300 traptreden mee naar zijn “werkplek”, op 75 meter boven de Grote Markt. Onderweg naar boven bekijken we de gewelven van de Martinikerk, de uurwerkzolder, de filmzolder, de zware klokken, prachtige ornamenten en de gigantische vlaggenstokken. Als je je bedenkt dat de Martinitoren heel wat ellende heeft meegemaakt, is het bijna een wonder dat de toren nog zo fier overeind staat. Oorlogen, branden en blikseminslagen kregen ‘m niet klein.

De Martinitoren aan de Grote Markt van Groningen

Vanwege zijn leeftijd (gebouwd tussen 1468 en 1554) mag de toren met trots de bijnaam “d’ Olle Grieze” dragen. Maar de naam komt van de laag Bentheimer zandsteen (naar het Duitse graafschap) die om de bakstenen kern van de toren zit. Die zandsteen had bij de bouw nog zijn licht geelbruine kleur, maar is door verwering van de elementen grijs gekleurd.

Want zie ik die Olle, die Olle, Olle Grieze dan ben ik ja niet ver meer van hoes, Want hoor ik die Olle, die Olle, Olle Wieze, dan voel ik me weer hailendaal thoes.

Wow! We komen aan in de ruimte waar het in 1664 door de Amsterdamse firma Hemony gebouwde carillon staat (een andere benaming voor beiaard). Wat geweldig als dit je “kantoor” is! Maurits vertelt uitgebreid over de geschiedenis en de werking van dit indrukwekkende instrument. In het begin was het niet mogelijk om het carillon handmatig te bespelen. Dit werd uitsluitend automatisch gedaan door de muziektrommel. Door pinnetjes in de duizenden gaatjes van de trommel te steken wordt een melodie gecreëerd, die door middel van hamertjes wordt overgebracht naar de klokken. Nog steeds sprenkelt het carillon elk kwartier haar prachtige melodieën over de stad uit.

Vroeger was het carillon voor de meeste inwoners de enige manier om te weten hoe laat het was. Om het eerste kwartier aan te geven speelde het voor 5 seconden, het halfuur voor 30 seconden, het derde kwartier voor 15 seconden en het hele uur voor 40 seconden. Eens in het kwartaal worden de melodieën aangepast.

Op dinsdag en zaterdag wordt het carillon een uur lang handmatig door Maurits bespeeld. De beiaardier is vrij in de muziekkeuze. Maurits vindt het leuk om oudere muziek af te wisselen met bijvoorbeeld repertoire van André Rieu. Maar ook bekende popnummers komen regelmatig voorbij. In mijn aanwezigheid speelt hij het vrolijke “Gimme Gimme Gimme” van Abba en “My Way” van Frank Sinatra. Een bizar idee dat op dit moment duizenden mensen in de stad mee kunnen genieten!

De grote klokken van de Martinitoren in Groningen

De muziektrommel van het carillon van de Martinitoren in Groningen

Pinnetjes en gaatjes in de trommel van het carillon van de Martinitoren in Groningen

Beiaardier Maurits Bunt bespeelt het carillon vn de Martinitoren in Groningen

Na een rondje buitenom de torenspits, waarbij ik zie hoe dichtbij de ommelanden eigenlijk zijn, neem ik afscheid van Maurits. Terwijl ik beneden aangekomen naar het nabijgelegen Forum wandel hoor ik Maurits weer een vrolijk muziekstuk ten gehore brengen. Gek idee dat ik daar zojuist was en het bespelen van het carillon “live” mocht meemaken! Het beste plekje in de stad om het carillon te beluisteren schijnt trouwens de Prinsentuin te zijn. Deze ommuurde renaissancetuin uit 1626 is sowieso een heerlijk rustpunt tijdens mijn bezoek aan de stad. Ik geniet van de mooie doorkijkjes naar onder andere de kruidentuin en rozentuin.

De Prinsentuin van de Prinsenhof in Groningen

Forum

In elke stad die ik bezoek loop ik even een bibliotheek in. Het is vaak het “hart” van de stad en een ontmoetingsplek voor iedereen. Het Forum, aan de Nieuwe Markt, is een voorbeeld van zo’n ontmoetingsplek. Naast een grote bibliotheek, heeft het indrukwekkend vormgegeven gebouw grote expositieruimtes, museum Storyworld, horeca en filmzalen. Het dakterras geeft een waanzinnig mooi uitzicht over de stad. Op een heldere dag zie je zelfs Schiermonnikoog liggen. Het terras is tegelijk ook de locatie van Rooftop Cinema. Als het weer het toelaat beleef je een heerlijke filmavond op maar liefst 45 meter boven de stad!

Forum Groningen in de schemering

Uitzicht op de Martinitoren vanaf Forum Groningen

Tijdens mijn bezoek is er ook het jaarlijkse Maakfestival in en om het Forum. Met speciale aandacht voor hermaken, in het kader van duurzaamheid. Er zijn bijvoorbeeld repaircafés om kapotte spullen een tweede leven te geven. Maar ook nieuwe en innovatieve experimenten en projecten komen aan bod.

Heerlijk overnachten in het bruisende centrum

Tijdens mijn verblijf sliep ik in het prachtige “The Market Hotel” van Westcord, direct aan de Grote Markt. In het hotel vind je ook Café Willem Albert (waar ook het uitgebreide ontbijtbuffet wordt geserveerd), met een mooie bar en heerlijk terras en Bakkerij Westers. Daarom is er altijd leven in de brouwerij en krijg je veel mee van de bruisende stad. En als je na een mooie dag in en om Groningen je bed induikt, geniet je door de zeer goed geïsoleerde ramen van serene rust.

De gevel van The Market Hotel aan de Grote Markt in Groningen

Het uitzicht vanuit de hotelkamer van The Market Hotel aan de Grote Markt in Groningen

Hotelkamer van The Market Hotel in Groningen

Lokale kwaliteit

Dat lokale producten een grote rol spelen is inmiddels wel duidelijk geworden. In de stad vind je dan ook een enorm aanbod aan speciaalzaken met producten uit de regio. Bij gezellige koffiebars, zoals Koffiestation Books & Coffee op de hoek van het Broerplein en de Oude Kijk in ‘t Jatstraat, smul je van heerlijk gebak van plaatselijke bakkers. Bij de Groninger Kaasboetiek kocht ik heerlijke graskaas en bij Het Kadocafe ging ik de uitdaging aan om uit ruim 400 verschillende theesoorten te kiezen! Meerdere keren per week is er een warenmarkt in het centrum van de stad (Grote Markt, Vismarkt en A-Kerkhof). Om nog meer lokale ondernemers te ontdekken liep ik een stukje van “Lutje Lokaal“. Deze leuke wandelroute neemt me mee langs de leukste zelfstandige ondernemers van de stad.

De Groninger Kaasboetiek

Het Kadocafr in Groningen

Ook in de horeca zijn lokale producten een belangrijk onderdeel van de culinaire creaties. Bij XO in de Folkingestraat had ik een fantastische lunch. Althans, lunch: XO staat bekend om het elke zeven weken vernieuwde vijfgangenmenu, dus ik koos daar drie gangen van. Wow! Wat een smaaksensaties! De passie voor het vak spat van het team af. Die continue vernieuwing van de menukaart zorgt ervoor dat optimaal gebruik wordt gemaakt van seizoensproducten. Dus: altijd genieten van gerechten die passen bij het jaargetijde. In juni bijvoorbeeld, wordt daslook uit eigen tuin gebruikt.

Restaurant XO in de Folkingestraat in Groningen

De Folkingestraat is in 2014 uitgeroepen tot leukste winkelstraat van Nederland. Ik begrijp wel waarom! Wat een heerlijk bruisende straat, met veel lokale ondernemers en gezellige bars en restaurants. De straat maakte deel uit van een levendige Joodse buurt. In de Tweede Wereldoorlog kwam dit Joodse leven zoals bekend abrupt ten einde. Dit wordt herdacht door verschillende verborgen kunstwerken in de straat. Aan het begin van de straat, bij nummer 67, kom je een bronzen deur zonder deurklink tegen. Dit geeft het einde van het Joodse leven in de buurt treffend weer. In het logo van XO vind je drie maanvormen. Dit is een verwijzing naar de straat: tussen de straatklinkers ligt een bronzen tableau met de maancyclus. Daarnaast geeft het ook weer dat je bij XO kan genieten van lunch, borrel en diner!

Voor een bijzondere mix van Midden-Oosters, Noord-Afrikaans en Mediterraans eten ga ik naar Florentin (FLO.) in het Ebbingekwartier. In deze oude gasfabriek geniet je van unieke smaken in een prachtige industriële ambiance. Florentin is de naam van een wijk in Tel Aviv en die is de inspiratiebron voor de creatieve gerechten die hier op tafel worden gezet. De kunstzinnige vibe van Tel Aviv is bij FLO. de inspiratiebron geweest voor een wel heel bijzonder nagerecht. De tafel wordt speciaal voor het dessert opgedekt met een papieren “canvas”. De heerlijke toetjes worden vervolgens op het canvas “geschilderd”, waardoor er letterlijk een kleur- en smaakpallet ontstaat.

Restaurant Florentin in Groningen

Op de laatste avond van mijn bezoek aan Groningen genoot ik van een heerlijk menu bij Bar Frans aan de Grote Markt. Deze recent geopende bistro heeft het hart van de Groningers al gestolen, dus tip: reserveer op tijd! Nog een tip: de crispy oesterzwam met limoenmayonaise. Wow!

Ik sloot de avond af met een heerlijke cocktail bij “hidden bar” The Stockroom (naast restaurant Het zusje van André Dokter). Het kan hier opeens heel druk zijn, dus ook hier is het slim om te reserveren. Dat kan tot 21:00.

Het is tijd om afscheid te nemen van het mooie Groningen. Ho, wacht. Ik hoor je denken: je hebt tijdens je verblijf toch ook wel dé Groningse lekkernij geproefd? Jaja, zeker! Natuurlijk heb ik een eierbal geproefd. En dan wel gelijk bij de volgens de “Stadjers” (inwoners van de stad) beste: bij Friet van Piet! Ik ben verkocht hoor. Net als aan Groningen en haar prachtige ommeland!

John

Vragen? Suggesties? Of jouw reishonger delen?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Je mag alleen HTML tags en attributen gebruiken:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>