10 x Geschiedenis in Berlijn

Berlijn is ooggetuige van een heftig verleden. Zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog als de Koude Oorlog was de stad het toneel voor hoofdrolspelers in de geschiedenis. Op veel plaatsen kom je nog sporen uit het verleden tegen. De Duitsers hebben hun best gedaan om informatieve gedenkplaatsen te creëren, zonder de pijnlijke gebeurtenissen te schuwen. Reis mee langs 10x geschiedenis in Berlijn.

Een rondleiding door de voormalige stasigevangenis Hohenschonhausen in Berlijn is een echte aanrader

1. Stasigevangenis Hohenschönhausen

In de geheime gevangenis Hohenschönhausen werden tegenstanders van de DDR opgesloten. Om bekentenissen af te dwingen, had de Stasi een arsenaal aan methoden. Bijvoorbeeld cellen waar 24 uur per dag licht brandde en cellen waar het koud of juist warm was. Gevangenen moesten zich aan bizarre ‘regels’ houden. Ze werden continu verhoord en zowel fysiek als geestelijk mishandeld.

De gevangenis is in originele staat bewaard gebleven. Tijdens een rondleiding zie je onder andere de verhoorkamers, diverse cellen en de luchtplaats. Bijzonder is dat de rondleiding (meestal) wordt geleid door een ex-gevangene. De verhalen zijn persoonlijk, gruwelijk en enorm indrukwekkend. Een bezoek maakt daardoor diepe indruk.

Praktisch: Genslerstraße 66 / rondleiding € 6,00 / 90 minuten / reserveren niet nodig / tentoonstelling gratis / tram M6 Genslerstraße of tram M5 Freienwalder Straße.

Berliner Unterwelten geeft rondleidingen in een schuilkelder uit de Tweede Wereldoorlog

Fotocredits: Frieder Salm, Berliner Unterwelten

2. Berliner Unterwelten

De ‘dark worlds’ tour opent de deuren naar een voormalige schuilkelder uit de Tweede Wereldoorlog. Deze ligt metersdiep onder de grond, in de ‘loze ruimtes’ van een metrostation dat nog steeds wordt gebruikt.

Tijdens de tocht door de bunker probeer je je het ‘leven’ in de schuilkelder voor te stellen; de angst, overbevolking, propaganda en schijnveiligheid. Veel bunkers waren niet bestand tegen de zwarte bombardementen, maar dat wisten de mensen die er schuilden niet. De gids geeft uitstekend inzicht in de geschiedenis. Je loopt langs veel originele vertrekken, zoals de sanitaire ruimtes, de zit- en slaapvertrekken en de medische ruimte. Wat mij betreft een aanrader! Na afloop vraag je je af welke ondergrondse tours je nog meer kunt maken in Berlijn.

Praktisch: Brunnenstraße 105 / rondleiding € 11,00 / 90 minuten / reserveren is niet mogelijk, wees ruim op tijd aanwezig want vol is vol / metro U8 Gesundbrunnen / zorg voor warme kleding.

Concentratiekamp Sachsenhausen is te bezoeken tijdens een dagtocht vanuit Berlijn

3. Concentratiekamp Sachsenhausen

In concentratiekamp Sachsenhausen zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog naar schatting 30.000-50.000 mensen omgekomen. Houd er rekening mee dat een bezoek deprimerend kan zijn.

Tijdens de wandeling van station Oranienburg naar de kampingang loop je dezelfde route als de gevangenen destijds. Je ziet hoe de nazi’s Sachsenhausen systematisch hadden uitgedacht. Verschrikkelijke leefomstandigheden, dwangarbeid, urenlange appèls, executies en medische experimenten waren aan de orde van de dag. Die terreur is nog overal voelbaar, zoals bij de ‘Arbeit macht Frei’ poort bij de kampingang. Van de ‘schoenenrenbaan’, het mortuarium en ‘vernietigingsstation Z’ (waar gevangenen systematisch werden vermoord) gaan je haren recht overeind staan.

Praktisch: Straße der Nationen 22, Oranienburg / Gratis / Audiogids € 3,00 / S-Bahn (S1) naar Oranienburg / Ter plaatse is geen eten en drinken verkrijgbaar.

In het verlaten vliegveld Tempelhof komt de geschiedenis van Berlijn tot leven

4. Vliegveld Tempelhof

Berlijn biedt de unieke mogelijkheid om een verlaten vliegveld te bezoeken. Het is een bijzonder inkijkje in de geschiedenis, omdat het complex zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog als in recente jaren is gebruikt. Sinds de bouw is er nauwelijks iets aan de architectuur veranderd.

Tijdens een rondleiding kom je langs de hangars, kantoren, schuilkelders en op het dak. Vooral de grote vertrekhal maakt veel indruk. De bagageband, de incheckbalies en het aankomst- en vertrekbord staan erbij alsof er ieder moment nieuwe reizigers kunnen arriveren. Zelfs de grote klok tikt nog, terwijl de laatste vlucht hier in 2008 geland is. De kilometerslange landingsbaan maakt tegenwoordig deel uit van een groot stadspark. Een combinatie van geschiedenis en een nieuw begin, zoals op veel plaatsen in Berlijn.

Praktisch: General Aviation Terminal, Tempelhofer Damm 1-7 / Rondleiding 2 uur / € 15,00 / vooraf reserveren aanbevolen / metro U6 Platz der Luftbrücke.

East Side Gallery is een must-see in Berlijn

5. East Side Gallery

De East Side Gallery is een bijzonder stukje Berlijn. Het is het langste stuk van de Berlijnse muur dat nog overeind staat. Een paar maanden na de val van de muur werden 118 kunstenaars uitgenodigd om de muur te beschilderen. Het resultaat is 1,3 kilometer street art. Daarmee is de East Side Gallery het langste openbare kunstwerk ter wereld.

De meeste kunstwerken hebben een diepere betekenis. Ze gaan over vrijheid of juist over onderdrukking. Helemaal authentiek zijn de schilderingen overigens niet meer. Doordat de kunstwerken regelmatig worden beklad, zijn namelijk al meerdere restauraties noodzakelijk geweest. Toch is het de moeite waard om langs de muur te wandelen, zeker als je van fotograferen houdt.

Praktisch: Mühlenstraße (langs de rivier, tussen Oberbaumbrücke en Ostbahnhof) / gratis / S of U Warschauer Straße.

Geschiedenis Berlijn: Topographie des Terrors is een museum over de misdaden van de nazi's

6. Topographie des Terrors

In de Tweede Wereldoorlog was de Prinz Albrechtstraße een angstaanjagende straat. Hier zaten namelijk de hoofdkantoren van de Gestapo, SS en Sicherheitsdienst. Tegenwoordig is hier een uitgebreide tentoonstelling over de misdaden van de nazi’s. Ook zie je hier nog een stuk van de Berlijnse muur en restanten van de kelders van het Gestapogebouw.

De tentoonstelling is duidelijk opgezet en zeer compleet. Er zijn delen over de Gestapo, SS, hoe Hitler aan de macht kwam, propaganda, concentratiekampen en de onderdrukking van diverse bevolkingsgroepen. De tentoonstelling vormt een goede samenvatting van de misdaden van de nazi’s, voor zover dit tenminste mogelijk is. Het is zodoende een goede plek om je kennis over de Tweede Wereldoorlog bij te spijkeren.

Praktisch: Niederkirchnerstraße 8 / gratis / S of U Potsdamer Platz of U Kochstraße.

Geschiedenis Berlijn: in het DDR museum zie je veel voorwerpen uit voormalig Oost-Duitsland

7. DDR Museum

In het DDR museum maak je kennis met het alledaagse leven in Oost-Duitsland. Het is een interactief museum, waar je lades open mag trekken en in kasten mag kijken. Er zijn veel voorwerpen uit de tijd van de DDR en er is zelfs een nagebouwde woning. Allerlei thema’s komen aan bod, zoals onderwijs, werk, vrije tijd en economie.

De informatie wordt luchtig gepresenteerd en is weinig diepgaand. Zo is er bijvoorbeeld een uitgebreid verhaal over de kwaliteit van de koffie. Verwacht hier geen uitgebreide kritiek op het regime. Ik begrijp zodoende de critici, die zeggen dat het museum vooral de romantische kant van de DDR laat zien. Daardoor kan het echter juist een luchtige tegenhanger zijn (zeker als je tijdens je trip veel andere geschiedenismonumenten bezoekt). Het is één van de meest bezochte musea in Berlijn.

 Praktisch: Karl-Liebkechtstraße 1 / € 9,50 / S Hackescher Markt of S + U Alexanderplatz.

Geschiedenis Berlijn: het Joods Museum

8. Joods Museum

Dit museum gaat over de Joodse cultuur vanaf de Middeleeuwen tot aan nu. Het laat je nadenken over Jodenvervolging en antisemitisme. Hoe verder je in de tentoonstelling komt, hoe meer je realiseert dat antisemitisme in alle eeuwen heeft plaatsgevonden en niet alleen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Het ontwerp van het gebouw is bijzonder. De architectuur lijkt erop gericht de bezoeker te desoriënteren. Er zijn ongelijke vloeren, steile hellingen en gekke hoeken. Het museum kan een goede invulling zijn voor een regenachtige ochtend, maar wel alleen als je interesse hebt in de Joodse geschiedenis door alle eeuwen heen. Het aandeel van WOII in de tentoonstelling, die verder zeer uitgebreid is, was kleiner dan ik had verwacht.

Praktisch: Lindenstraße 9-14 / € 8,00 / audiogids € 3,00 / voor de audiogids wordt een pasje met foto als ID gevraagd.

Geschiedenis Berlijn: Checkpoint Charlie was de bekendste grensovergang tussen West- en Oost-Berlijn

9. Checkpoint Charlie

Checkpoint Charlie was de bekendste overgang tussen West- en Oost-Berlijn ten tijde van de Koude Oorlog. Het stond precies op de grensovergang tussen de Amerikaanse en Russische sector. Checkpoint Charlie was bovendien de enige controlepost waar je vanuit West-Berlijn over de weg Oost-Berlijn binnen kon gaan.

Tegenwoordig staat bij Checkpoint Charlie een replica van het voormalige wachthuisje en een bord dat de grensovergang aanduidt. Ook zie je foto’s van de laatste Amerikaanse en Russische soldaten die de grenspost hebben bemand. Checkpoint Charlie is één van de meest bezochte plaatsen van Berlijn. Het is er helaas wel heel toeristisch. Zo kun je tegen betaling met een ‘wachter’ op de foto. Daarnaast zijn er ‘souvenirs uit de Koude Oorlog’ te koop.

Praktisch: Friedrichstraße 43-45 / Gratis / U Kochstraße. Op loopafstand van Topographie des Terrors en het Joods Museum.

Stolpersteine zijn bijzondere, kleine monumentjes in Berlijn

10. Stolpersteine

Berlijn heeft veel grote monumenten die herinneren aan het verleden. Er zijn echter ook kleinere monumenten te vinden; de zogenaamde Stolpersteine (struikelstenen). Op deze steentjes staan de namen van Joden, Sinti, Roma en homoseksuelen die door de nazi’s zijn gedeporteerd. Je vindt de stenen bij de laatste woonplaats van deze personen. Iedere steen bevat de naam, het geboortejaar, de datum van de arrestatie/deportatie en het uiteindelijke lot. Berlijn heeft inmiddels duizenden van deze steentjes.

De kunstenaar die het project heeft gestart, deed dit als herinnering aan de ‘vergeten mensen’ die door de nazi’s zijn afgevoerd. Alle letters zijn met de hand in de stenen gekerfd. Kom je een steentje tegen? Dan kun je op deze website een kort achtergrondverhaal over de persoon opzoeken. Deze persoonlijke verhalen maken de geschiedenis extra tastbaar.

Zelf reisplannen? Lees dan ook mijn reisverslag 5 dagen in Berlijn.

Sascha

Als Sascha niet op reis is, schrijft, praat of droomt ze erover. Haar verlanglijstje? De hele wereld! Sascha’s reishonger is voorlopig nog niet gestild.

Vragen? Suggesties? Of jouw reishonger delen?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Je mag alleen HTML tags en attributen gebruiken:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>