Russische banja – honing, zout en berkentakken

Het is moeilijk om er echt iets op tegen te hebben, je helemaal in de watten te laten leggen in een weelderige spa. De weldadige geuren, verkwikkende massages en ontspannende rituelen maken dat je je na de behandeling weer als herboren voelt. Zo anders oogt de Russische spa-ervaring in de zogenaamde banja, waar potige mannen de bezoekers met berkentakken lijken te slaan. Hoog tijd om deze wonderlijke Russische spatraditie eens tot op de bodem uit te zoeken.

Banja berkentakken en vilten hoeden

Vilten hoeden en berkentwijgen

Banja als bittere noodzaak

Zoals zoveel tradities is ook de Russische banjacultuur niet uit luxe, maar uit noodzaak geboren. Niet vreemd ook, aangezien Rusland niet direct een land is dat geassocieerd wordt met luxueuze spa’s. Hoewel nu lang niet iedere Rus nog een banja zal bezoeken, hadden deze vroeger een belangrijke functie in het dagelijks leven van veel Russen. Zelfs tegenwoordig zijn deze spa’s op het platteland eerder nog bittere noodzaak dan weelderig comfort. Op plekken waar douches en baden niet per se voorradig waren of zijn, ontstonden deze banja’s. Het doel van deze badhuizen was duidelijk – af en toe eens een goede schrobbeurt ondergaan. Een noodzakelijk doel ook, want meestal werden deze badhuizen zo’n eens in de twee weken bezocht door hard werkende arbeiders. Je kunt je dus voorstellen dat simpelweg een bad nemen voor deze mensen niet voldoende was om weer helemaal schoon te worden.

Russische banja St Petersburg

Drastischer maatregelen waren derhalve nodig en werden dan ook niet geschroomd. Met de middelen die er waren op het platteland, werd een waar ritueel gevestigd dat heden ten dagen nog steeds diepgeworteld is in de Russische cultuur. Want inmiddels is er naast het platteland, juist in de grote steden een heuse banjacultuur ontstaan. Zeker de openbare banja’s zijn tegenwoordig ook niet meer slechts een wasritueel, maar ook bovenal een interessante, sociale activiteit geworden.

Hoe vind je een banja in Rusland?

Hoewel veel huidige banja’s midden in het centrum zijn te vinden van grote steden zoals St. Petersburg en Moskou, worden de oude tradities daar nog steeds in stand gehouden. Je kunt ervoor kiezen om naar een openbare banja te gaan, waar je samen met anderen van de saunabeleving kunt genieten. Als je met een paar bent, een is privé banja echter ook een interessante optie. Op deze saunawebsite is het vooraf al leuk toeven; hier staan de meeste banja’s genoemd en kunt je je alvast tegoed doen aan de soms absurde interieurs die deze privé banja’s hebben gekregen. Maar hoe weelderig of basic ze soms ook zijn aangekleed, het ritueel blijft altijd hetzelfde.

Russische sauna

Niet superluxe, wel weldadig!

Ingrediënten voor de echte banja-ervaring

Nog steeds wordt er gebruik gemaakt van de natuurlijke ingrediënten van weleer die gewoon op het verafgelegen Russische platteland te vinden zijn. De belangrijkste zijn honing en zout. Daarnaast vormen bossen van berkentwijgen (ве́ник) een belangrijk element in dit typisch Russische ritueel.

Vrijwel elke banja kent enkele verschillende ruimtes. In de rustruimte kun je je vooraf rustig omkleden en staat meestal een tafel, bank en wat te eten of te drinken klaar om alvast heerlijk tot rust te komen. Wodka wordt hier niet geschuwd, maar dient men wel zelf mee te nemen. Na heerlijk ontspannen te zijn word je geacht de echte sauna te betreden, wat net als een Finse sauna een houten ruimte is die tot hoge temperaturen wordt opgestookt. Het is de bedoeling dat je hier vooraf even goed gaat zweten, alvorens het echte ritueel van start zal gaan!

Honing, zout en berkentakken

Ingrediënten van een banjabezoek

Het Russische banja ritueel

Want nadat je goed bent uitgezweet kan het echte feest beginnen. Je neemt plaats in de houten sauna, gelegen op een handdoek of een vilten mat en met je hoofd rustend op een bos berkentakken, meestal voorzien van een aromatische geur. Op je hoofd draag je een zogenaamde tsjapka, wat een vilten hoed is die je hoofd en haar koel moet houden tijdens het proces. Daar gelegen zal een van de medewerkers je lichaam scrubben en masseren met een mix van honing en zout – iets wat historisch gezien geen overbodige luxe was. Omdat dit alles plaatsvindt in de sauna zelf, is de honing prima vloeibaar en op temperatuur en voelt het dus eigenlijk als een luxueuze scrub!

Russisch banja ritueel

Het banjaritueel…

Daarna begint het echte werk. Het moment waarop je lichaam namelijk helemaal is ingesmeerd zal de luchtvochtigheid in de banja worden verhoogd en zal dezelfde persoon de berkentwijgen dompelen in water en je lichaam daarmee ‘slaan’. In rap tempo worden twee bossen twijgen over je lichaam heen getokkeld, een behoorlijk zware klus voor de man (ба́нщик) die dit in de hoge, vochtige saunaomgeving moet doen. De twijgen doen geen pijn op je lichaam, maar het water dat uit de takken druppelt wordt behoorlijk warm en geeft een bijzondere sensatie die je niet snel in andere sauna’s tegen zult komen. Dit alles is bedoeld om de bloedcirculatie te stimuleren.

Na zo’n vijf tot tien minuten is de meeste honing wel van je lichaam af gedropen of geslagen en is het tijd voor de laatste stap in het sauna ritueel. Het ijsbad. Iets wat de Russen goed kunnen, is zich onderdompelen in ijzige kou en dat is dan ook wat je hoort te doen na zo’n warme sauna-ervaring. Eerst word je onder een douche gezet (bestaande uit een kantelemmer met ijskoud water) om de laatste resten honing van je af te spoelen, alvorens je in een bad van luttele graden kunt springen. Heerlijk verfrissend en opwekkend en je voelt je werkelijk als herboren. Oftewel, tijd voor wodka!

Koude douche in de Russische banja

De koude douche voor na het ritueel

Alles wat je wilt weten over de Russische banja

Een bezoek aan een Russische banja geeft een geweldig inkijkje in het echte Russische leven en een eeuwenoude gewoonte die tot op heden nog tot het dagelijks leven van velen behoort. Bovendien is het ook nog eens een bijzonder grappige en aangename ervaring. De openbare banja’s kunnen wellicht wat intimiderend zijn, zeker als je geen Russisch spreekt en er nog nooit bent geweest, dus het boeken van een privé banja kan dan een geweldige uitkomst bieden. Je kunt daarvoor zelf je best doen op deze saunawebsite, maar je kunt natuurlijk ook gewoon bij je eigen hotel in Sint-Petersburg of Moskou om advies vragen, men zal het altijd leuk vinden om te helpen!

De kosten per banjabezoek wisselen zeer sterk. Voor een openbare banja betaal je slechts luttele roebels, terwijl een privé banja van goedkoop tot heel duur kan zijn. Laat je ook daarover gewoon informeren. Zeker bij privé banja’s dien je vooraf te reserveren, dus dan zijn de kosten ook meteen duidelijk. Tevens kun je dan ook uitzoeken wat er allemaal nog bij hoort en of je badkleding mee dient te nemen of niet. Sommige banja’s bieden de mogelijkheid er naderhand wat te eten en te drinken bijvoorbeeld, of je neemt zelf wat mee wat je daar kunt nuttigen.

Het lijkt misschien niet de meest logische activiteit tijdens je vakantie, maar zeker gedurende een (winterse) stedentrip is het heerlijk om je even terug te trekken en heerlijk onder te dompelen in dit weldadige stukje Russische cultuur! Of zoals de Russen zeggen: “В ба́не помы́лся — за́ново роди́лся” – Je wassen in de banja is als herboren worden.

Geniet ervan!

Wodka in de banja

En dan is het tijd voor wodka…

Brigitte

Vragen? Suggesties? Of jouw reishonger delen?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Je mag alleen HTML tags en attributen gebruiken:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>