In het begin van de vorige eeuw was Tibet een mysterieus rijk, verscholen achter de hoogste bergtoppen van de wereld. Lhasa, het centrum ervan, was een doel voor avonturiers en ontdekkingsreizigers. Velen moesten het met hun dood bekopen. Omgekomen tijdens de barre tocht of gedood na aankomst.

Een mysterieus rijk

Tussen de tweede helft van de negentiende en de eerste helft van de twintigste eeuw werd een geopolitiek schaakspel –the great game genoemd- gespeeld tussen Rusland en het Britse rijk. Met als inzet de invloed in gebieden tussen de Britse Rai (nu India, Pakistan, Bangladesh en Myanmar) en het Tsarenrijk. Het speelveld was in eerste instantie Afghanistan en Turkmenistan, maar rond de eeuwwisseling verplaatste het spel zich naar China, Tibet en Mongolië.

Het was de Brit Francis Younghusband die als eerste Lhasa bereikte. Hij leidde een militaire expeditie die onderweg bij de plaats Guru een ware slachting aanrichtte onder een groep Tibetanen, voornamelijk monniken. De Tibetanen vochten met speren en hadden magische amuletten om zich tegen het net uitgevonden Gatling machinegeweer te beschermen. Iets dat niet echt werkte. Toen de expeditie in Lhasa was aangekomen negeerde de bevolking Younghusband en zijn troepen compleet. Hij slaagde er niet in ‘de leiding’ te spreken –de Dalai Lama was gevlucht naar Mongolie- en zijn plaatsvervangers hielden zich schuil.

Wat is nu precies Tibet?

Inmiddels heeft bijna iedereen door documentaires en films als Kundun en Seven Years in Tibet wel een beeld bij Tibet. Het blijft een gebied met een mystiek aura. Gebedsmolens en -vlaggen, enorme toeters, grote trommen, met donker stemgeluid zingende, of eigenlijk meer declamerende monniken. Een sfeer van donkere tempels, dieprode kleuren en onheilspellend geschilderde demonen, maar ook van bergen, diepblauwe hemels met ongekende vergezichten en ruige Yaks.

Donkere tempels in Tibet

Donkere tempels

Gebedsvlaggen en blauwe luchten in Tiet

Gebedsvlaggen en blauwe luchten

Eindeloze berglandschappen in Tibet

Eindeloze berglandschappen

Beeld van demonen in Tibet Beeld van een demon in Tibet

Ruige yaks in Tibet

Ruige yaks

Maar over welk gebied hebben we het eigenlijk als we het over Tibet hebben? De Tibetaanse Autonome Regio als bestuurlijk gebied binnen China, het veel grotere deel van China dat de Tibetanen in ballingschap claimen of meer? Etnische Tibetanen hebben zich in de loop van de geschiedenis verspreid over het Tibetaanse plateau, een hoogvlakte ruwweg gelegen tussen de Taklamakan woestijn en het Himalaya gebergte, en langs de randen van dit plateau. Behalve etniciteit is er ook een gedeelde religieuze cultuur, het Tantrisch boeddhisme genoemd. Het doel van deze leer is het bereiken van het Boeddhaschap om daarna andere wezens naar verlichting te kunnen leiden. Rituelen vormen een belangrijk onderdeel van deze religie.

Het tantrisch boeddhisme is ontstaan in India rond de vierde eeuw na Christus. De religie is vandaar verspreid naar China en Tibet. Daar werd het vermengd met elementen uit de lokale animistische ‘Bon’ religie. Dat geldt vooral voor het pantheon aan goden en demonen, die vaak hun pendant hebben in het Hindoeïsme. De legendarische Guru Rinpoche – Padmansanbava-  bracht het Boeddhisme naar Ladakh en naar Bhutan. Naast etnische Tibetanen hangen ook de Mongolen, Drukpa’s in Bhutan en een aantal volken in Nepal een vorm van deze religie aan.

De Tibetaanse wereld is dus, zowel voor wat betreft de historische context als voor wat betreft de cultuur, niet beperkt tot het gelijknamige deel van China. En dat geldt zeker voor het ervaren van die cultuur. Dat is eigenlijk vaak beter mogelijk buiten de door Chinezen overheerste kern ervan dan daarbinnen.

Kaart: Wikipedia

Gebieden met een historische Tibetaanse cultuur

Solid green.svgSolid yellow.svg Tibetaanse Autonome Regio in de Volksrepubliek China
Red.svgSolid orange.svgSolid yellow.svg Historisch Tibet als geclaimd door Tibetaanse ballingen
Solid lightblue.pngSolid orange.svgSolid green.svgSolid yellow.svg Tibetaanse gebieden volgens de Volksrepubliek China
Solid green.svg Controle China, geclaimd door India (Aksai Chin)
Solid lightblue.png Controle India, geclaimd door China (Zuid-Tibet)
Solid blue.svg Andere gebieden met een historische Tibetaanse cultuur
Bron: wikipedia

 

De attributen van de Tibetaanse wereld

Rituelen en symbolen spelen een belangrijke rol in de Tibetaanse wereld. En er zijn een aantal kenmerkende attributen die daar een rol in spelen.

De ‘Thunderbolt’ -dorje of vajra- is een ritueel object dat bij religieuze ceremonies in de rechterhand wordt gehouden.

Thunderbolt of vajra

Thunderbolt of vajra

Een bekend symbool is ook de gebedsmolen, een metalen cilinder die kloksgewijs wordt rondgedraaid. De cilinder bevat een rol papier, bedrukt of beschreven met spreuken (mantra’s). Door de cilinder te draaien gaat de spreuk op in de wind.

Gebedsmolens in de Tibetaanse wereld

Gebedsmolens

Ook gebedsvlaggen zijn bedrukt met gebeden en mantra’s. Ze worden opgehangen op bergpassen en bij tempels. Als ze wapperen neemt de wind de spreuken op.

Gebedsvlaggen en weidse landschappen in Tibet

Gebedsvlaggen en weidse landschappen

Een mani-steen is een steen met geschilderde of ingekerfde afbeeldingen of mantra’s. Deze worden vaak op elkaar geplaatst bij een heiligdom, klooster of bergpas. Hierdoor kunnen indrukwekkende bouwsels ontstaan.

Mani stenen in Tibet

Mani stenen

Stapel mani stenen in Tibet

Een enorme stapel mani stenen

De Tibetaanse variant op de stoepa heet een Chörten. Deze is meestal wit en heeft de vorm van een omgekeerde klok, geplaatst op een verhoogde meestal trapsgewijze onderbouw, waarbij iedere trede een symboliek heeft.

Zadoi-Qapugtang Chortens en gebedsvlaggen

Zadoi-Qapugtang Chortens en gebedsvlaggen

Het wiel van het leven is een vaak complexe schildering die een grafische weergave is van de leer van het boeddhisme. Behandeld worden onder het achtvoudig pad, karma, wedergeboorte en het Boeddhaschap. In het midden vind je de drie mentale vergiften, begeerte, aversie en onwetendheid. Deze worden respectievelijk weergegeven door een haan, een slang en een olifant die in elkaars staart bijten, wat de onderlinge afhankelijkheid symboliseert. Eromheen de zes onderscheiden rijken van het bestaan; twee rijken van de goden, een rijk van de geesten, het dierenrijk, het mensenrijk, en het hellerijk. In dat laatste vind je vaak zeer grafische afbeeldingen van wreedheden.

Het wiel van het leven in het Boeddhisme

Het wiel van het leven

Beeld uit de hellewereld

Beeld uit de hellewereld

Beeld uit de hellewereld

Beeld uit de hellewereld

Een mandala is een geometrisch patroon dat de kosmos uitbeeldt. Ze kunnen zijn geschilderd, maar worden ook vaak van zandkorrels gemaakt, iets waarmee monniken weken bezig kunnen zijn. Zandmandala’s worden na een tijdje ceremonieel vernietigd, aan de natuur teruggegeven.

Het maken van een zand mandala

Het maken van een zand mandala

Gebieden met een Tibetaanse of nauw verwante cultuur

De zogeheten Tibetaans Autonome Regio (TAR)

Dit is het gebied dat meestal als Tibet wordt gezien. De hoofdstad ervan, Lhasa, is van oudsher de kern van de Tibetaanse cultuur. De Jokhang is de heiligste tempel, Ganden, Drepung en Sera behoren tot de belangrijke kloosters. Het paleis van de Dalai Lama, het Potala is een van de indrukwekkendste gebouwen van de wereld. Andere attracties zijn plaatsen als Gyantze, Shigatze en Samye met hun kloosters, stupa’s en monniken, maar ook vooral de indrukwekkende landschappen. Lhasa naar Kathmandu is een standaard route. Off the beaten track is een bezoek aan Mount Kailash, waar je op grote hoogte een trektocht rond deze heilige berg kunt maken. Ook de treinreis van Lhasa naar Xining (en verder) is de moeite waard.

Het Potala paleis in Lhasa

Het Potala paleis in Lhasa

Een bezoek aan dit gebied vergt een vergunning, die weer bij een tour hoort. Dit kan overigens ook een tour voor twee personen zijn of zelfs een solo ‘tour’ . De mogelijkheden hier ‘omheen te werken’ wisselen nogal. Informeer hiervoor bij hostels in bijvoorbeeld Chengdu.

De historische Tibetaanse provincies Amdo en Kham

Historische Tibetaanse provincies. -Wikimedia-

Historische Tibetaanse provincies. -Wikimedia-

Hoewel ze wel worden geclaimd door de Tibetanen, hoorden deze provincies niet tot de politieke invloedssfeer van de Dalai Lama toen de Chinezen Tibet binnenvielen. Zoals het kaartje toont is Amdo grotendeels ondergebracht in Qinghai  en Kham grotendeels in Sichuan. De delen met een meer Tibetaans karakter zijn ondergebracht in zogenaamde Tibetaanse Autonome Prefecturen. Behalve in Sichuan en Qinghai vind je die ook in Gansu en Yunnan.

Je vindt hier vaak een mix van Chinese en Tibetaanse cultuurgebieden. Hoewel hier relatief meer vrijheid is dan in de TAR, neemt ook hier de repressie de laatste jaren toe, als antwoord op zelfverbrandingen en onlusten. Maar als toerist kun je hier gewoon vrij reizen, al zijn op bepaalde tijdstippen gebieden afgesloten voor toeristen. Bekende plaatsen zijn Xiahe, Langmusi en het Kumbum klooster dat in de buurt van Xining (Qinghai) ligt. Maar ook de route van Chengdu, via Tagong en Litang naar Shangri La is de moeite waard.

China - Routes door Tibetaanse gebieden. -T. Molenaar-

Routes door Tibetaanse gebieden. -T. Molenaar-

Bhutan

In Bhutan vind je een iets andere religieuze stroming dan die in de hiervoor genoemde gebieden. Maar er zijn veel verwantschappen. Het Boeddhisme is in Bhutan de staatsreligie. Traditie en religie hebben nog altijd een grote invloed op het leven in Bhutan, waar televisie pas in 1999 zijn intrede deed. Om de cultuur te bewaren beperkt de regering het toerisme door de toerist via een lokale touroperator minimaal 250 dollar per dag te laten inbrengen. Reizen naar Bhutan zijn dus altijd georganiseerd, hoewel het mogelijk is voor een klein gezelschap een eigen reis te organiseren. Overigens geldt de 250 dollar per dag niet voor Indiase toeristen, waardoor het land toch steeds drukker wordt.

Bhutanese monniken bij een ritueel

Bhutanese monniken bij een ritueel

Nepal

Ook in Nepal, dat officieel een Hindoe koninkrijk is, wonen etnische Tibetanen, waaronder de bekende Sherpa’s en er zijn gebieden met een Tibetaanse cultuur. Die gebieden, zoals Mustang en Upper Dolpo, kenmerken zich door hun afgelegen ligging, zodat een bezoek al gauw een uitgebreide trekking of een kleine expeditie wordt. Een aparte vergunning is meestal vereist. Ook in Kathmandu zijn er een aantal Tibetaanse plekken, waaronder de Swayambhuthath, ook wel bekend als de apentempel en de Bothnat Stupa, een aanrader tegen zonsondergang.

Ladakh

De Lhadaki’s volgen dezelfde stroming van het Boeddhisme als de Tibetanen en zijn ook cultureel verwant. Vandaar dat de deelstaat wel Klein Tibet wordt genoemd. Als onafhankelijk koninkrijk werd Ladakh sterk beïnvloed door het Tibetaanse buurland. De landschappen in Ladakh zijn evenals in Tibet adembenemend. Kenmerkend voor Ladakh zijn de oases die als sterk afgebakende intens groene vlekken in het maanlandschap lijken te liggen. Als je vanuit Ladakh over land naar Delhi reist, kun je Dharamsala, de residentie van de Dalai Lama, bezoeken.

Ladakh - Groene oases in een dor landschap

Ladakh – Groene oases in een dor landschap

Sikkim

De Indiase staat Sikkin was tot 1975 onafhankelijk maar koos toen in een referendum voor aansluiting bij India. Dat zal ongetwijfeld te maken hebben met het feit dat de Chinese regering Sikkim zag als Chinees grondgebied en een zekere mate van bescherming raadzaam leek. Nepalees is de officiële taal in Sikkim maar de bevolking bestaat uit verschillende etnische groeperingen. De uit Tibet stammende Bhutia’s spreken een Tibetaans dialect en hun gebruiken en tradities zijn duidelijk Tibetaans. De steden en dorpen zijn overwegend Indiaas maar het fraaie bergachtige landschap bevat een aantal interessante Tibetaanse kloosters als Rumtek, Phodang en Pelling. Sikkim wordt vaak gecombineerd met een bezoek aan Bhutan.

Het Phodang klooster in Sikkim

Sikkim – Het Phodang klooster

Verder lezen: nl.wikipedia.org/wiki/Portaal:Tibetaans_boeddhisme/Religie

en https://nl.wikipedia.org/wiki/Portaal:Tibet

Meer op Reishonger:

De bovenloop van de Mekong

Naar Zadoi en de vervolgverhalen.

Wil jij ook op reis naar Tibet?

Check onze speciaal geselecteerde reizen naar Tibet in de reisshop.

 

Theo

Ik hou van reizen en fotograferen. Liefst lang en naar verre oorden, al ‘doe’ ik natuurlijk ook stedentrips. De mogelijkheid om mijn herinneringen te kunnen ondersteunen en delen zorgde ervoor dat fotografie een heel belangrijk element is geworden tijdens het reizen. Ik heb gemerkt dat ik er ook anders van ga kijken. En uit kijken en beleven volgen verhalen.
Theo
  1. Ellen zegt:

    Hallo Theo,
    Bij toeval kom ik dit verhaal van jou over Tibet tegen. Het is een goed leesbaar en informatief stuk, geïllustreerd met mooie foto’s. Toch even de volgende opmerkingen.
    TAR is niet de “Tibetaanse Autonome Republiek” maar de “Tibetaanse Autonome Regio”.
    En Amdo en Kham zijn niet ondergebracht in de Tibetaanse Autonome Regio. Deze Tibetaanse cultuur gebieden bevatten wel diverse Tibetaanse Autonome Prefecturen.
    Inderdaad vergt een bezoek aan Tibet (in de zin van de TAR) een vergunning, die je alleen krijgt als je een vooraf georganiseerde tour boekt. Maar die tour hoeft niet een tour voor minimaal twee personen te zijn. Ook één persoon kan een “groep” vormen en zo een vergunning (de Tibet permit) krijgen. Ik reis zelf altijd solo in Tibet. Natuurlijk wel met gids en chauffeur met auto, die bij de georganiseerde tour horen.

    • Theo zegt:

      Hallo Ellen

      Dank voor de opmerkingen.

      TAR had ik even moeten checken, slordig. Kham en Amdo zijn niet (als geheel) ondergebracht in de TAR. Maar delen ervan wel, en dat is wat er ook staat (stond). Kham en Amdo waren verdeeld over de TAR (klein deel) en andere provincies als genoemd. Ik heb even gezocht en het kleurenkaartje gevonden dat ik in een eerdere versie van het stuk had gebruikt, daar wordt iets duidelijker wat nu Kham en Amdo waren. Heb het wat aangepast. Dat je ook in je eentje een groep kunt worden weet ik. Tour van twee was meer bedoeld als voorbeeld dan als beperking. Maar het is misschien handig als ik dat er even bij vermeld inderdaad.

      Al doende vond ik nog wat nuttige linkjes en illustraties. Beter zo denk ik.

      Groet

      Theo

Vragen? Suggesties? Of jouw reishonger delen?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Je mag alleen HTML tags en attributen gebruiken:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>